Απειλεί ο υδράργυρος την ζωή μας;

thermometerΠρόσφατα είχα πυρετό. Έψαξα για θερμόμετρο στο σπίτι και βρήκα εκείνο το κλασικό που το “τινάζεις” κουνώντας με δύναμη το χέρι πάνω κάτω πριν το χρησιμοποιήσεις. Απαραίτητη κίνηση αν θες να πέσει (πριν ανέβει) ο υδράργυρος. Υ-δράρ-γυ-ρος;! συνειδητοποίησα με τρόμο. “Ευτυχώς που συγκρατείται μέσα στο γυάλινο σωλήνα γιατί είναι τοξικός!” σκέφτηκα.

Και τι γίνεται με τον ελεύθερο υδράργυρο; Εκείνον που δεν περιορίζεται μέσα σε ένα διαγνωστικό αντικείμενο. Για εκείνον τον υδράργυρο που έρχεται απρόσκλητα -μέσω της τροφής και του νερού- και συσσωρεύεται στον οργανισμό μας. Άραγε υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε εκτός από το να ανησυχούμε; Μπορούμε να αποτοξινώσουμε τον οργανισμό μας από τον υδράργυρο; Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Είναι ο υδράργυρος τοξικός;

Ναι. Επειδή μάλλον δεν έχεις χρόνο να ξεσκονίσεις τα σχολικά βιβλία Χημείας, να θυμίσω ότι ο υδράργυρος (Hg) είναι ένα από τα βαρέα μέταλλα -ανάμεσα στον μόλυβδο, τον χαλκό, το κάδμιο και το χρώμιο. Ονομάστηκαν βαρέα αυτά τα μέταλλα γιατί έχουν ατομικό βάρος μεγαλύτερο από τον σίδηρο (Fe). Κι ενώ απαντούνται στη φύση, θεωρούνται τοξικά, επικίνδυνα για τον άνθρωπο, τα οικοσυστήματα και τα άγρια ζώα.

Μάλιστα, σύμφωνα με το Γενικό Χημείο του Κράτους ο υδράργυρος ταξινομείται επίσημα ως μέταλλο οξείας τοξικότητας κατηγορίας 2. Λόγω της τοξικότητας των βαρέων μετάλλων, η έκθεσή μας σε αυτά – ειδικά αν είναι σε υψηλές δόσεις – μπορεί να οδηγήσει στην τοξική δηλητηρίαση του οργανισμού. Επομένως, είναι και θέμα ποσότητας.

Πώς έρχομαι σε επαφή με τον υδράργυρο;

Τα λιπαρά ψάρια είναι μία πηγή υδραργύρου. Τα μεγάλα ψάρια, ακριβώς επειδή έχουν περισσότερο λιπώδη ιστό, αποθηκεύουν εκεί και μεγαλύτερα ποσοστά υδραργύρου κάνοντάς τα μη ασφαλή. Αφού όμως δεν τρώμε κάθε μέρα τόνο και ξιφία είμαστε ασφαλείς! Λυπάμαι, αλλά ο υδράργυρος δεν περιμένει την βόλτα μας στο ιχθυοπωλείο για να μας επισκεφτεί.

Σύμφωνα με το Περιβαλλοντολογικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP), στις εκπομπές υδραργύρου στην ατμόσφαιρα συνεισφέρουν η καύση άνθρακα, οι πεπαλαιωμένες μέθοδοι εξόρυξης χρυσού και η αποψίλωση των δασών. Πιο συγκεκριμένα, η τελευταία έκθεσή τους για την παγκόσμια παραγωγή υδραργύρου (Global Mercury Assessment 2013) αναφέρει πως η έντονη βιομηχανοποίηση της Ασίας έχει προκαλέσει την διαρροή τόνων υδραργύρου από το έδαφος στον υδροφόρο ορίζοντα.

Η διαδικασία έχει ως εξής: Τα εργοστάσια εκλύουν υδράργυρο στην ατμόσφαιρα (ανάμεσα σε άλλους ρύπους), κι από εκεί μέσω της βροχής ξανακατεβαίνει στο έδαφος και μέσω των ποταμών ρυπαίνεται όλος ο υδροφόρος ορίζοντας. Κοινώς, μολύνονται λίμνες, θάλασσες και ωκεανοί. Και κατά συνέπεια οι κάτοικοί τους, τα ψάρια. Κι από εκεί ο υδράργυρος φτάνει στο πιάτο μας.

Κι αν νομίζεις ότι η μόλυνση της Ασίας δεν μάς αγγίζει (πολύ κακώς γιατί όλοι μια γειτονιά είμαστε!), σκέψου πώς παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια στην Ελλάδα. Καίγοντας κάρβουνο.

Εκτός όμως από το περιβάλλον και την διατροφική αλυσίδα, υπάρχουν και μέσα στο σπίτι μας αντικείμενα που περιέχουν υδράργυρο. Το θερμόμετρο πυρετού, τα κλασικά πιεσόμετρα (ευτυχώς που για λόγους ευκολίας στραφήκαμε στα ηλεκτρονικά!), οι μπαταρίες, ορισμένα καλλυντικά (π.χ.μάσκαρα – για αυτό διαβάζουμε πάντα τα συστατικά!), οι λάμπες εξοικονόμησης ενέργειας (είναι επικίνδυνες μόνο αν σπάσουν), τα πλαστικά προιόντα από PVC και η χλωρίνη  (έχεις προσέξει την ένδειξη “Επικίνδυνη για το περιβάλλον” και “Σκοτώνει υδρόβιους οργανισμούς”;).

Επιπλέον, η επαφή μας με τον υδράργυρο μπορεί να γίνει και πιο άμεση! Στη στοματική κοιλότητα. Ποιος είναι αυτός που δεν έχει σφράγισμα; Βέβαια οι ποσότητες μολύβδου, χαλκού και υδραργύρου που χρησιμοποιούνται από τον οδοντίατρο για την παρασκευή του αμαγάλματος είναι τόσο μικρές, που οι επιπτώσεις τους είναι αμελητέες στον οργανισμό μας (εκτός αν το καταπιείς!). Αν παρόλα αυτά ανησυχείς, απόφυγε το σφράγισμα αμαγάλματος (‘μαύρο σφράγισμα’).

Τι προκαλεί η έκθεση του οργανισμού στον υδράργυρο;

Η τοξικότητα του υδραργύρου έχει συνδεθεί κυρίως με νευρολογικές και συμπεριφορικές διαταραχές, αλλά είναι πολύ πιθανή η επίδρασή του στο καρδιαγγειακό, ανοσολογικό και γαστρεντερικό σύστημα. Η οξύτητα των συμπτωμάτων εξαρτάται από τα επίπεδα υδραργύρου που έχουν συσσωρευθεί στον οργανισμό.

Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, οι διαταραχές μνήμης, η ευερεθιστότητα, η θολή όραση μπορεί να εξηγούνται από την πρόσληψη υψηλών δόσεων υδραργύρου. Στην διεθνή ιατρική κοινότητα ο υδράργυρος είναι γνωστός ως “μιμητής” γιατί μπορεί να μιμηθεί τα συμπτώματα γνωστών νευρολογικών νοσημάτων όπως το Αλτσχάιμερ. Επίσης, επιδεινώνει τα συμπτώματα μίας πλειάδας ασθενειών όπως τα αυτοάνοσα, τα γαστρεντερικά, τα καρδιακά νοσήματα, καθώς και την διαταραχή της ελλειμματικής προσοχής.

Στις έγκυες ο υδράργυρος μεταφέρεται μέσω του πλακούντα στο έμβρυο αυξάνοντας τους κινδύνους για νευρολογικές διαταραχές στο παιδί.

Τι μπορώ να κάνω για την έκθεση στον υδράργυρο;

1. Η πληροφόρηση είναι το πρώτο βήμα και μετά το τέλος αυτού του άρθρου ελπίζω να έχεις ευαισθητοποιηθεί ως προς το τι βάζεις στο πιάτο σου και στο σπίτι σου. Ο ενημερωμένος καταναλωτής έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι ασφαλής.

2. Μείωσε την κατανάλωση λιπαρών ψαριών – τόνος, κολιός, ξιφίας, οξύρρυγχος (μουρούνα)- στη μία φορά την εβδομάδα. Αν πάλι είσαι ορκισμένος ψαροφαγάς, μπορείς να αυξήσεις τις φορές που τρως μπακαλιάρο, ρέγγα, σαρδέλα, καλκάνι, σκουμπρί και σολομό.

3. Χρησιμοποίησε βιολογικά καλλυντικά, απαλλαγμένα από τοξικά χημικά. Αλλιώς δώσε μεγάλη προσοχή στα συστατικά τους. Aν στη συσκευασία διαβάσεις ‘χλωριούχος υδράργυρος‘ (‘mercurous chloride’, ‘mercuric’) και άλλες ενώσεις υδραργύρου, σταμάτα να το χρησιμοποιείς.

4. Χρησιμοποίησε φίλτρο νερού για την βρύση σου. Το φίλτρο συγκρατεί και άλλα επιβαρυντικά χημικά στοιχεία, όπως το χλώριο, και όχι μόνο τον υδράργυρο.

5. Αποτοξινώσου.

Πώς μπορώ να αποτοξινωθώ από τον υδράργυρο;

  • Πρόσθεσε στη διατροφή σου τις τροφές που μπορούν να βοηθήσουν τον οργανισμό να αποβάλλει τα βαρέα μέταλλα από το σύστημά του. Είναι σημαντικό να παίρνεις καθημερινά σελήνιο (200-400 μικρογραμμάρια, όχι περισσότερο γιατί είναι τοξικό!), βιταμίνη Ε και βιταμίνη C, και γλουταθειόνη. Όλα αυτά λειτουργούν συνδυαστικά ως αντιοξειδωτικά. Αν πιστεύεις ότι η διατροφή σου είναι φτωχή σε αυτά τα θρεπτικά στοιχεία, ένα βιταμινούχο σκεύασμα -και μόνο κατόπιν υπόδειξης του γιατρού- μπορεί να σε βοηθήσει να καλύψεις τις καθημερινές ανάγκες του οργανισμού.
  • Τροφές πλούσιες σε σελήνιο είναι τα φιστίκια (96 μικρογραμμάρια σε ένα μόνο φιστίκι!), το συκώτι, τα οστρακοειδή (στρείδια και μύδια), άλλα θαλασσινά (αστακός, καβούρια, γαρίδες -προσοχή στη χοληστερίνη!) ο ηλιόσπορος, το μπέικον και το χοιρινό (με μέτρο η κατανάλωση λόγω του λίπους τους).
  • O κόλιαντρος, που ανήκει στην οικογένεια των σελινοειδών, έχει βρεθεί ότι μεταφέρει τα βαρέα μέταλλα από τα βαθύτερα στρώματα αποθήκευσης στον συνδετικό ιστό, από όπου μπορούν ευκολότερα να αποβληθούν με τα θρεπτικά συστατικά που ήδη αναφέρθηκαν.

Κι ενώ ο υδράργυρος είναι τοξικός, δεν υπάρχει λόγος να πανικοβαλλόμαστε. Η τοξική δηλητηρίαση δεν συμβαίνει σε μία νύχτα. Αντίθετα, η συγκέντρωση υδραργύρου στο σώμα συμβαίνει σταδιακά και μέχρι να φθάσει να απειλήσει την υγεία μας θα πάρει διάστημα. Μέχρι τότε μπορούμε να αντισταθμίσουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της έκθεσής μας στον υδράργυρο προσθέτοντας στην καθημερινότητά μας τις αντιοξειδωτικές τροφές.

Ε, δεν θα πείραζε να αλλάξουμε τα κλασικά μας θερμόμετρα πυρετού με ηλεκτρονικά! Και σε περίπτωση που σπάσει η λάμπα στην προσπάθεια να την αλλάξεις, διάβασε εδώ τις οδηγίες του Γενικού Χημείου του Κράτους για την αντιμετώπιση ατυχημάτων έκχυσης υδραργύρου.

Αυτά θα είχε διαβάσει και η μητέρα μου όταν ήμουν μικρή, και έκανα συχνά υψηλό πυρετό λόγω αμυγδαλίτιδας, και μού έλεγε “Πρόσεξε, παιδί μου, μην σπάσεις το θερμόμετρο!!!”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s