Τι πραγματικά γνωρίζεις για τον Έμπολα;

i am liberianΕντάξει, μπορεί να γνωρίζω ότι ο Έμπολα δεν είναι χώρα, όπως καταγράφηκε σε ένα tweet (!), αλλά είναι τόσο πολλές και τόσο μπερδεμένες οι πληροφορίες που κυκλοφορούν που τελικά συμβάλλουν περισσότερο στον πανικό παρά στην ενημέρωση.

Ψάχνοντας τις απαντήσεις στις απορίες μου, άρχισε να αποκρυσταλλώνεται η εικόνα. Θέλοντας να μοιραστώ τι έμαθα, δημιούργησα το παρακάτω quiz, γιατί δεν υπάρχει πιο διασκεδαστικός και αποτελεσματικός τρόπος εκμάθησης! (Στο τέλος του κουίζ, ακολουθεί το κείμενο με τις απαντήσεις)

1. Τι είναι ο Έμπολα;

α. ιός

β. ασθένεια

γ. σεξουαλικό μεταδιδόμενο νόσημα

2. Πώς μεταδίδεται;

α. με τον αέρα

β. με τα σωματικά υγρά

γ. με το φτέρνισμα

3. Ποια είναι τα συμπτώματα;

α. υψηλός πυρετός,πονοκέφαλος, μυικοί πόνοι

β. ναυτία, εμετός, διάρροιαimagesshokotan-hazmat-1

γ. όλα τα παραπάνω

4. Πώς μπορώ να προστατευθώ;

α. φορώντας hazardous material στολή (βλ. διπλανή εικόνα)

β. μένοντας σπίτι

γ. καταφεύγοντας σε ιατρική βοήθεια αν εμφανίσω συμπτώματα

δ. κάνοντας εμβόλιο

Τι είναι ο Έμπολα;

Είναι ένας ιός, υπεύθυνος για το ιογενές σύνδρομο αιμορραγικού πυρετού, δηλαδή την ασθένεια του Έμπολα. Οποιοδήποτε από τα τέσσερα γνωστά στελέχη του ιού του γένους ebolavirus (Zaire, Sudan, Taï Forest, and Bundibugyo) μπορεί να προσβάλλει τον άνθρωπο. Ο πέμπτος γνωστός ιός (Reston) προσβάλλει μόνο πιθήκους.

Πώς μεταδίδεται η νόσος;

Mε την άμεση επαφή με τα σωματικά υγρά (αίμα, σάλιο, ιδρώτας, ούρα, κόπρανα, σπέρμα). Αν και μπορεί να μεταδοθεί και μέσω σπέρματος – ο ιός μπορεί να “ζήσει” στο σπέρμα μέχρι 82 μέρες- δεν είναι σεξουαλικό μεταδιδόμενο νόσημα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) o ιός Έμπολα εισχωρεί στον οργανισμό μας μέσω του στόματος, της μύτης, των ματιών και του δέρματος εφόσον υπάρχει πληγή.

Δεν έχει καταγραφεί περίπτωση μετάδοσης μέσω αέρα, επομένως το να βρίσκεσαι στον ίδιο χώρο (π.χ. αεροπλάνο ή μετρό) με κάποιον ασθενή δεν είναι αρκετό για να κολλήσεις. Αν όμως φροντίζεις έναν ασθενή, όπως κάνει μία νοσοκόμα, χωρίς τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης (γάντια, ιατρικές μάσκες και απολύμανση χεριών) αυτομάτως μπαίνεις στην ομάδα “υψηλού κινδύνου”.

Το φτέρνισμα -όπου εκτοξεύονται σταγόνες σάλιου- έχει σχεδόν μηδαμινές πιθανότητες να μεταδώσει τον ιό καθώς δεν επιβιώνει στον αέρα. Θα πρέπει τα σταγονίδια από το φτέρνισμα ή τον βήχα ενός ασθενή με Έμπολα να έρθουν σε άμεση επαφή με τα μάτια, το στόμα ή τη μύτη σου. Ωστόσο, επειδή το φτέρνισμα δεν μεταφέρει τον ιό του Έμπολα, δεν σημαίνει ότι δεν συμβάλλει στην μετάδοση άλλων ιών. Και επειδή έχουμε μπει στο φθινόπωρο, εποχή ιώσεων, καλό είναι αν δεν έχουμε χαρτομάντηλο, να φτερνιζόμαστε στον αγκώνα μας.

ebolablock-poster08Η νόσος έχει χρόνο επώασης που φθάνει μέχρι και τρεις εβδομάδες (από 2 – 21 ημέρες σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ.). Με την φράση χρόνο επώασης οι γιατροί εννοούν το διάστημα από τη στιγμή που ο ιός θα έρθει σε επαφή με το σώμα μας μέχρι την στιγμή που θα εμφανιστεί η νόσος. Ο φορέας του Έμπολα μπορεί και να μην νοσήσει ποτέ. Και τότε δεν θα μπορέσει και να μεταδώσει τον ιό. Σε αντίθεση με τις άλλες λοιμώξεις, ο φορέας δεν είναι μολυσματικός. Στην περίπτωση του Έμπολα η μετάδοση του ιού γίνεται μόνο αφού κάποιος νοσήσει. Μία ακόμα σημαντική διαφορά με τις άλλες ασθένειες είναι ότι ο ιός Έμπολα εξακολουθεί να μεταδίδεται και όταν ο ασθενής έχει πεθάνει.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η σωστή απάντηση είναι ‘όλα τα παραπάνω’. Ξαφνικός υψηλός πυρετός, εξάντληση, μυικοί πόνοι, πονοκέφαλος, απώλεια όρεξης, ναυτία, διάρροια, έμετος είναι τα συμπτώματα που εμφανίζει η νόσος. Επειδή όμως αυτά δεν είναι αποκλειστικά συμπτώματα της νόσου του Έμπολα (EVD), επιβάλλεται να γίνει διάγνωση για να εξαιρεθούν άλλες ασθένειες με παρόμοια συμπτώματα. Επίσης, εμφανίζει και αιμορραγικές εκδηλώσεις για αυτό και τα κόκκινα μάτια όσων νοσούν. Σε προχωρημένο στάδιο υπάρχουν και εσωτερικές αιμορραγίες οργάνων καθώς και μειωμένη λειτουργία του συκωτιού και των νεφρών.ebola

Πώς μπορώ να προστατευτώ; Υπάρχει θεραπεία;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ο κίνδυνος μόλυνσης από τον ιό είναι πάρα πολύ μικρός. Ακριβώς επειδή προυποθέτει φυσική επαφή με τα σωματικά υγρά του ασθενή με τον ιό Έμπολα.

Για να προστατευτούμε από την μετάδοση του ιού δεν χρειάζεται να κυκλοφορούμε με αυτές τις “αστείες” στολές. Αυτές τις φοράνε όσοι χρειάζονται να απολυμάνουν έναν μολυσμένο χώρο (π.χ. την οικία του ασθενή) ή έρχονται σε επαφή με το βιολογικό υλικό ενός ασθενή με Έμπολα.

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προστασίας είναι η έγκαιρη διάγνωση. Όσο πιο νωρίς εντοπιστούν και αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα, τόσο μεγαλύτερες είναι και οι πιθανότητες θεραπείας. Όπως συνέβη και στη νοσοκόμα Νίνα Φαμ από το Τέξας των ΗΠΑ αλλά και άλλων ασθενών που ανάρρωσαν πλήρως.

Το να μείνει κάποιος στο σπίτι, εκτός του ότι είναι αντικειμενικά δύσκολο λόγω υποχρεώσεων, δεν είναι απαραίτητο. Γιατί όπως είπαμε ο ασθενής είναι μεταδοτικός και όχι ο φορέας του ιού. Για αυτό η απομόνωση επιβάλλεται μόνο στην περίπτωση που κάποιος νοσήσει.

Η δυνατότητα προληπτικού εμβολιασμού δεν υπάρχει. Εδώ δεν υπάρχει εμβόλιο θεραπευτικό! Τουλάχιστον όχι ακόμη. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται ο Π.Ο.Υ. που επίσπευσε τις δοκιμές δύο πειραματικών εμβολίων από γνωστές φαρμακευτικές εταιρείες. Ωστόσο μέχρι να πάρουν τα εμβόλια την έγκριση και να αρχίσουν να σώζουν ζωές έχουν πολύ δρόμο ακόμα.

Προς το παρόν η θεραπεία για την νόσο είναι συμπτωματική, δηλαδή αντιμετωπίζονται τα συμπτώματα με την χορήγηση υγρών καθώς και ενός διαλύματος νερού με ζάχαρη και αλάτι για την αντιμετώπιση της αφυδάτωσης. Για τον πυρετό ή τους πόνους δεν χορηγούνται ασπιρίνη ή παυσίπονα για το φόβο των αιμορραγιών.

Είναι ειρωνικό αν σκεφτεί κανείς ότι αν και η ασθένεια υπάρχει από το 1976 -τότε σημειώθηκε και το πρώτο κρούσμα από τον ιό Έμπολα στο Ζαίρ (τώρα ονομάζεται Λαική Δημοκρατία του Κονγκό) και ήδη από τον Μάρτιο του 2014 έχουν πεθάνει χιλιάδες άνθρωποι σε έξι χώρες της Αφρικής-  μόλις πρόσφατα απασχόλησε τη Δύση. Ίσως επειδή ξεπέρασε τα γεωγραφικά όρια της Αφρικής, όπου πιστεύεται ότι πρωτομεταδόθηκε από τις νυχτερίδες (συγκεκριμένα τις fruit bats, τις νυχτερίδες που τρώνε φρούτα), και άγγιξε τα χαρακτηριστικά της πανδημίας.

Τι λέμε όμως πανδημία; (Επιδημία vs. Πανδημία)

Με τον όρο επιδημία εννοούμε την έξαρση κάθε μολυσματικής ασθένειας που έχει προσβάλλει τον πληθυσμό ενός συγκεκριμένου γεωγραφικού χώρου (π.χ. μιας χώρας) σε δεδομένη χρονική περίοδο, σε κλίμακα όμως μεγαλύτερη του αναμενόμενου.

Αν η μολυσματική ασθένεια έχει εξαπλωθεί εκτός των γεωγραφικών ορίων μιας χώρας, όπως συμβαίνει και με την νόσο του ιού Έμπολα, τότε μιλάμε για πανδημία.

Και ναι, είναι πανδημία, αλλά αυτός δεν θα έπρεπε να είναι λόγος πανικού για τους κατοίκους των αναπτυγμένων χωρών της Δύσης. Γιατί πολύ απλά και το χειρότερο σύστημα περίθαλψης μίας δυτικής χώρας είναι σαφέστατα σε καλύτερη κατάσταση από αυτά των αναπτυσσόμενων χωρών.

Όταν ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (OECD) ορίζει πως για ένα λειτουργικό σύστημα υγιειονομικής περίθαλψης πρέπει κατά μέσο όρο να υπάρχουν 320 γιατροί για 100.000 κατοίκους, τι να κάνουν οι 2,2 γιατροί για τον αντίστοιχο πληθυσμό στη Σιέρρα Λεόνε; Έχοντας επιπλέον να αντιμετωπίσουν τις τρομακτικές ελλείψεις σε φάρμακα και σε ιατροφαρμακευτικό εξοπλισμό, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ήταν ακατόρθωτο για τους γιατρούς στις αφρικανικές χώρες να περιορίσουν τον ιό πριν αγγίξει τα όρια πανδημίας.

Τέλος, με δεδομένο ότι ένας άνθρωπος δεν είναι μεταδοτικός μέχρι να νοσήσει, καλό θα είναι να είμαστε πιο ψύχραιμοι με εκείνους που θεωρούμε ότι έχουν εκτεθεί στον ιό είτε λόγω καταγωγής είτε λόγω επαγγέλματος. Γιατί όπως λέει και η κοπέλα της αρχικής φωτό “Είμαι ένα κορίτσι από τη Λιβερία και όχι ένας ιός“.

Απειλεί ο υδράργυρος την ζωή μας;

thermometerΠρόσφατα είχα πυρετό. Έψαξα για θερμόμετρο στο σπίτι και βρήκα εκείνο το κλασικό που το “τινάζεις” κουνώντας με δύναμη το χέρι πάνω κάτω πριν το χρησιμοποιήσεις. Απαραίτητη κίνηση αν θες να πέσει (πριν ανέβει) ο υδράργυρος. Υ-δράρ-γυ-ρος;! συνειδητοποίησα με τρόμο. “Ευτυχώς που συγκρατείται μέσα στο γυάλινο σωλήνα γιατί είναι τοξικός!” σκέφτηκα.

Και τι γίνεται με τον ελεύθερο υδράργυρο; Εκείνον που δεν περιορίζεται μέσα σε ένα διαγνωστικό αντικείμενο. Για εκείνον τον υδράργυρο που έρχεται απρόσκλητα -μέσω της τροφής και του νερού- και συσσωρεύεται στον οργανισμό μας. Άραγε υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε εκτός από το να ανησυχούμε; Μπορούμε να αποτοξινώσουμε τον οργανισμό μας από τον υδράργυρο; Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Είναι ο υδράργυρος τοξικός;

Ναι. Επειδή μάλλον δεν έχεις χρόνο να ξεσκονίσεις τα σχολικά βιβλία Χημείας, να θυμίσω ότι ο υδράργυρος (Hg) είναι ένα από τα βαρέα μέταλλα -ανάμεσα στον μόλυβδο, τον χαλκό, το κάδμιο και το χρώμιο. Ονομάστηκαν βαρέα αυτά τα μέταλλα γιατί έχουν ατομικό βάρος μεγαλύτερο από τον σίδηρο (Fe). Κι ενώ απαντούνται στη φύση, θεωρούνται τοξικά, επικίνδυνα για τον άνθρωπο, τα οικοσυστήματα και τα άγρια ζώα.

Μάλιστα, σύμφωνα με το Γενικό Χημείο του Κράτους ο υδράργυρος ταξινομείται επίσημα ως μέταλλο οξείας τοξικότητας κατηγορίας 2. Λόγω της τοξικότητας των βαρέων μετάλλων, η έκθεσή μας σε αυτά – ειδικά αν είναι σε υψηλές δόσεις – μπορεί να οδηγήσει στην τοξική δηλητηρίαση του οργανισμού. Επομένως, είναι και θέμα ποσότητας.

Πώς έρχομαι σε επαφή με τον υδράργυρο;

Τα λιπαρά ψάρια είναι μία πηγή υδραργύρου. Τα μεγάλα ψάρια, ακριβώς επειδή έχουν περισσότερο λιπώδη ιστό, αποθηκεύουν εκεί και μεγαλύτερα ποσοστά υδραργύρου κάνοντάς τα μη ασφαλή. Αφού όμως δεν τρώμε κάθε μέρα τόνο και ξιφία είμαστε ασφαλείς! Λυπάμαι, αλλά ο υδράργυρος δεν περιμένει την βόλτα μας στο ιχθυοπωλείο για να μας επισκεφτεί.

Σύμφωνα με το Περιβαλλοντολογικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP), στις εκπομπές υδραργύρου στην ατμόσφαιρα συνεισφέρουν η καύση άνθρακα, οι πεπαλαιωμένες μέθοδοι εξόρυξης χρυσού και η αποψίλωση των δασών. Πιο συγκεκριμένα, η τελευταία έκθεσή τους για την παγκόσμια παραγωγή υδραργύρου (Global Mercury Assessment 2013) αναφέρει πως η έντονη βιομηχανοποίηση της Ασίας έχει προκαλέσει την διαρροή τόνων υδραργύρου από το έδαφος στον υδροφόρο ορίζοντα.

Η διαδικασία έχει ως εξής: Τα εργοστάσια εκλύουν υδράργυρο στην ατμόσφαιρα (ανάμεσα σε άλλους ρύπους), κι από εκεί μέσω της βροχής ξανακατεβαίνει στο έδαφος και μέσω των ποταμών ρυπαίνεται όλος ο υδροφόρος ορίζοντας. Κοινώς, μολύνονται λίμνες, θάλασσες και ωκεανοί. Και κατά συνέπεια οι κάτοικοί τους, τα ψάρια. Κι από εκεί ο υδράργυρος φτάνει στο πιάτο μας.

Κι αν νομίζεις ότι η μόλυνση της Ασίας δεν μάς αγγίζει (πολύ κακώς γιατί όλοι μια γειτονιά είμαστε!), σκέψου πώς παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια στην Ελλάδα. Καίγοντας κάρβουνο.

Εκτός όμως από το περιβάλλον και την διατροφική αλυσίδα, υπάρχουν και μέσα στο σπίτι μας αντικείμενα που περιέχουν υδράργυρο. Το θερμόμετρο πυρετού, τα κλασικά πιεσόμετρα (ευτυχώς που για λόγους ευκολίας στραφήκαμε στα ηλεκτρονικά!), οι μπαταρίες, ορισμένα καλλυντικά (π.χ.μάσκαρα – για αυτό διαβάζουμε πάντα τα συστατικά!), οι λάμπες εξοικονόμησης ενέργειας (είναι επικίνδυνες μόνο αν σπάσουν), τα πλαστικά προιόντα από PVC και η χλωρίνη  (έχεις προσέξει την ένδειξη “Επικίνδυνη για το περιβάλλον” και “Σκοτώνει υδρόβιους οργανισμούς”;).

Επιπλέον, η επαφή μας με τον υδράργυρο μπορεί να γίνει και πιο άμεση! Στη στοματική κοιλότητα. Ποιος είναι αυτός που δεν έχει σφράγισμα; Βέβαια οι ποσότητες μολύβδου, χαλκού και υδραργύρου που χρησιμοποιούνται από τον οδοντίατρο για την παρασκευή του αμαγάλματος είναι τόσο μικρές, που οι επιπτώσεις τους είναι αμελητέες στον οργανισμό μας (εκτός αν το καταπιείς!). Αν παρόλα αυτά ανησυχείς, απόφυγε το σφράγισμα αμαγάλματος (‘μαύρο σφράγισμα’).

Τι προκαλεί η έκθεση του οργανισμού στον υδράργυρο;

Η τοξικότητα του υδραργύρου έχει συνδεθεί κυρίως με νευρολογικές και συμπεριφορικές διαταραχές, αλλά είναι πολύ πιθανή η επίδρασή του στο καρδιαγγειακό, ανοσολογικό και γαστρεντερικό σύστημα. Η οξύτητα των συμπτωμάτων εξαρτάται από τα επίπεδα υδραργύρου που έχουν συσσωρευθεί στον οργανισμό.

Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, οι διαταραχές μνήμης, η ευερεθιστότητα, η θολή όραση μπορεί να εξηγούνται από την πρόσληψη υψηλών δόσεων υδραργύρου. Στην διεθνή ιατρική κοινότητα ο υδράργυρος είναι γνωστός ως “μιμητής” γιατί μπορεί να μιμηθεί τα συμπτώματα γνωστών νευρολογικών νοσημάτων όπως το Αλτσχάιμερ. Επίσης, επιδεινώνει τα συμπτώματα μίας πλειάδας ασθενειών όπως τα αυτοάνοσα, τα γαστρεντερικά, τα καρδιακά νοσήματα, καθώς και την διαταραχή της ελλειμματικής προσοχής.

Στις έγκυες ο υδράργυρος μεταφέρεται μέσω του πλακούντα στο έμβρυο αυξάνοντας τους κινδύνους για νευρολογικές διαταραχές στο παιδί.

Τι μπορώ να κάνω για την έκθεση στον υδράργυρο;

1. Η πληροφόρηση είναι το πρώτο βήμα και μετά το τέλος αυτού του άρθρου ελπίζω να έχεις ευαισθητοποιηθεί ως προς το τι βάζεις στο πιάτο σου και στο σπίτι σου. Ο ενημερωμένος καταναλωτής έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι ασφαλής.

2. Μείωσε την κατανάλωση λιπαρών ψαριών – τόνος, κολιός, ξιφίας, οξύρρυγχος (μουρούνα)- στη μία φορά την εβδομάδα. Αν πάλι είσαι ορκισμένος ψαροφαγάς, μπορείς να αυξήσεις τις φορές που τρως μπακαλιάρο, ρέγγα, σαρδέλα, καλκάνι, σκουμπρί και σολομό.

3. Χρησιμοποίησε βιολογικά καλλυντικά, απαλλαγμένα από τοξικά χημικά. Αλλιώς δώσε μεγάλη προσοχή στα συστατικά τους. Aν στη συσκευασία διαβάσεις ‘χλωριούχος υδράργυρος‘ (‘mercurous chloride’, ‘mercuric’) και άλλες ενώσεις υδραργύρου, σταμάτα να το χρησιμοποιείς.

4. Χρησιμοποίησε φίλτρο νερού για την βρύση σου. Το φίλτρο συγκρατεί και άλλα επιβαρυντικά χημικά στοιχεία, όπως το χλώριο, και όχι μόνο τον υδράργυρο.

5. Αποτοξινώσου.

Πώς μπορώ να αποτοξινωθώ από τον υδράργυρο;

  • Πρόσθεσε στη διατροφή σου τις τροφές που μπορούν να βοηθήσουν τον οργανισμό να αποβάλλει τα βαρέα μέταλλα από το σύστημά του. Είναι σημαντικό να παίρνεις καθημερινά σελήνιο (200-400 μικρογραμμάρια, όχι περισσότερο γιατί είναι τοξικό!), βιταμίνη Ε και βιταμίνη C, και γλουταθειόνη. Όλα αυτά λειτουργούν συνδυαστικά ως αντιοξειδωτικά. Αν πιστεύεις ότι η διατροφή σου είναι φτωχή σε αυτά τα θρεπτικά στοιχεία, ένα βιταμινούχο σκεύασμα -και μόνο κατόπιν υπόδειξης του γιατρού- μπορεί να σε βοηθήσει να καλύψεις τις καθημερινές ανάγκες του οργανισμού.
  • Τροφές πλούσιες σε σελήνιο είναι τα φιστίκια (96 μικρογραμμάρια σε ένα μόνο φιστίκι!), το συκώτι, τα οστρακοειδή (στρείδια και μύδια), άλλα θαλασσινά (αστακός, καβούρια, γαρίδες -προσοχή στη χοληστερίνη!) ο ηλιόσπορος, το μπέικον και το χοιρινό (με μέτρο η κατανάλωση λόγω του λίπους τους).
  • O κόλιαντρος, που ανήκει στην οικογένεια των σελινοειδών, έχει βρεθεί ότι μεταφέρει τα βαρέα μέταλλα από τα βαθύτερα στρώματα αποθήκευσης στον συνδετικό ιστό, από όπου μπορούν ευκολότερα να αποβληθούν με τα θρεπτικά συστατικά που ήδη αναφέρθηκαν.

Κι ενώ ο υδράργυρος είναι τοξικός, δεν υπάρχει λόγος να πανικοβαλλόμαστε. Η τοξική δηλητηρίαση δεν συμβαίνει σε μία νύχτα. Αντίθετα, η συγκέντρωση υδραργύρου στο σώμα συμβαίνει σταδιακά και μέχρι να φθάσει να απειλήσει την υγεία μας θα πάρει διάστημα. Μέχρι τότε μπορούμε να αντισταθμίσουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της έκθεσής μας στον υδράργυρο προσθέτοντας στην καθημερινότητά μας τις αντιοξειδωτικές τροφές.

Ε, δεν θα πείραζε να αλλάξουμε τα κλασικά μας θερμόμετρα πυρετού με ηλεκτρονικά! Και σε περίπτωση που σπάσει η λάμπα στην προσπάθεια να την αλλάξεις, διάβασε εδώ τις οδηγίες του Γενικού Χημείου του Κράτους για την αντιμετώπιση ατυχημάτων έκχυσης υδραργύρου.

Αυτά θα είχε διαβάσει και η μητέρα μου όταν ήμουν μικρή, και έκανα συχνά υψηλό πυρετό λόγω αμυγδαλίτιδας, και μού έλεγε “Πρόσεξε, παιδί μου, μην σπάσεις το θερμόμετρο!!!”

Οδηγός επιβίωσης συνοδών ασθενών στο νοσοκομείο (μέρος α’)

Μπορείς να τους εντοπίσεις εύκολα στις συγκοινωνίες. Αρκεί να ρίξεις ένα βλέμμα γύρω σου. Φορτωμένοι με σακούλες. Μόνο που αυτές οι σακούλες δεν έχουν ψώνια. Το καταλαβαίνεις γιατί είναι γεμισμένες μέχρι εκεί που δεν πάει άλλο με πράγματα. Πράγματα χρήσιμα για τον ασθενή. Τον ασθενή που συνοδεύουν. Συνοδός! Τι ευφημισμός αλήθεια! Τι είναι το νοσοκομείο; Δεξίωση; Πάρτι; Φαντάζομαι τον ασθενή να λέει:

“Θέλεις να με συνοδεύσεις στο νοσοκομείο; Θα κάνω μία εισαγωγή.”

Hospitals

Προσωπικά, στη γραμμή Μοναστηράκι-Δουκίσσης Πλακεντίας τούς βρήκα. Είναι εκείνοι που είναι λίγο πιο στεναχωρημένοι από τους υπόλοιπους επιβάτες, που θα κάτσουν από την πόρτα που θα μπουν στο Μοναστηράκι γιατί ξέρουν ότι από αυτή την μεριά ανοίγει και στην Εθνική Άμυνα. Κι όταν ανέβουν από τις κυλιόμενες χωρίς καν να κοιτάξουν θα βγουν από την πλευρά που η ταμπέλα γράφει “Υπ. Μεταφορών & Επικοινωνιών”. Εκείνοι διαβάζουν “Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών”.

Έχουν κάνει τόσες φορές τη διαδρομή που δεν χρειάζεται καν να ρωτήσουν τον σεκιούριτι πληροφορίες για το “πού είναι το κτίριο 3”, “πού είναι το αιματολογικό”. Μην σου πω ότι θα δώσουν και οδηγίες στους πρωτάρηδες στη συνοδεία!

Ωστόσο, η ‘συνοδεία’ ξεκινάει πολύ πριν γίνει η εισαγωγή στο νοσοκομείο. Ξεκινάει με τα επείγοντα περιστατικά. Το νοσοκομείο εφημερεύει. Ο ασθενής υποφέρει. Ο συνοδός εξετάζει αν το σύμπτωμα του ασθενή ταιριάζει με τις κλινικές που εφημερεύουν γιατί ως γνωστόν δεν εφημερεύουν ΟΛΕΣ οι κλινικές (βλ.ειδικότητες) ενός νοσοκομείου ταυτόχρονα, εκτός κι αν μιλάμε για γενική εφημερία.

Αφού ταιριάξουμε το σύμπτωμα με την ειδικότητα, μένει να αποφασιστεί το πώς θα φτάσουμε εκεί! Ο τρόπος πρόσβασης στο νοσοκομείο ποικίλλει. Ο συνοδός είτε θα εκτελέσει και χρέη οδηγού και θα φτάσει ιδιωτικά ο ασθενής στα επείγοντα, είτε θα καλέσει το ασθενοφόρο. Αν πάντως θέλετε να προηγηθείτε στην εξέταση, καλέστε το ασθενοφόρο! Η λογική είναι “αφού δεν μπόρεσε να έρθει μόνος του ο ασθενής μέχρι εδώ, δεν είναι καθόλου καλά”. Κι έχει κάποια βάση αν το ασθενοφόρο είχε κληθεί στον τόπο ενός τροχαίου και όχι στον τόπο ενός ανθρώπου που βλέπει το ασθενοφόρο ως δωρεάν ταξί!

Κι εκεί που νομίζεις ως άπειρος συνοδός “first come, first served” (είναι και η αμερικάνικη νοοτροπία που μεσολαβεί στην εμπειρία!) διαπιστώνεις ότι δεν έχει προτεραιότητα ο δικός σου ασθενής κι ας κινδυνεύει να πεθάνει από αιμορραγία, αλλά ο ξαπλωμένος στο φορείο ασθενής που σπρώχνει με δύναμη ο τραυματιοφορέας. Επί τη ευκαιρία, ως συνοδός μού φάνηκε χρήσιμη η συμβουλή που άκουγα από μικρή “να έχεις και στην πλάτη σου μάτια”. Αλλιώς, μπουμ! Και να’τη η μελανιά στα πλευρά!

Αυτό όμως δεν είναι τίποτα. Από τα χειρότερα που μπορεί να σου συμβούν στο νοσοκομείο είναι να διαπιστώσεις μετά από ώρα ότι ο ασθενής κι εσύ περιμένατε έξω από τη λάθος πόρτα! Για παράδειγμα, συνοδεύεις έναν ασθενή που παραπονιέται “πονάει το στήθος, νιώθω σφίξιμο στην καρδιά & κονταίνει η αναπνοή μου” κι έτσι όταν στα επείγοντα σε ρωτάνε “για πού;” απαντάς “καρδιολογικό”. Σού δίνουν ένα χαρτάκι με νούμερο και περιμένεις τη σειρά σας απέξω από την πόρτα με την ταμπέλα “Καρδιολογικό”.

Να πω εδώ, πως καλό είναι να μην εφησυχάζεσαι ότι πρόκειται να φωνάξουν το νούμερό σας αλλά να έχεις τον νου σου για τη σειρά!!! Αν οι άνθρωποι βιάζονται και προσπαθούν να υπερπηδήσουν τον μπροστινό τους για να ακουμπήσουν τον οβολό τους στην τράπεζα ή το σούπερ μάρκετ, μπορείς να φανταστείς πόσο πιο έντονη γίνεται αυτή η συμπεριφορά όταν υπάρχει θέμα ζωής ή θανάτου, κοινώς θέμα υγείας!

Κλείνει η παρένθεση. Τι γίνεται όταν τελικά ανοίγει η πόρτα για τον ασθενή που συνοδεύεις για να σου πουν “Λάθος πόρτα! Στον παθολόγο έπρεπε να πάτε.”  Αυτό πονάει πολύ περισσότερο από τη μελανιά!

Ας υποθέσουμε όμως ότι έκανες μία σωστή εκτίμηση των συμπτωμάτων και περιμένετε έξω από τη σωστή πόρτα. Βέβαια, είναι πολύ πιθανό η ορθή κρίση να έχει έρθει και με την εξοικείωση στον άχαρο ρόλο του συνοδού. Γι’αυτό και μπορεί να έχεις προβλέψει ότι αυτή η επίσκεψη στα επείγοντα δεν θα είναι “ψεκάστε, σκουπίστε, τελειώσατε” (δηλαδή εξέταση, διάγνωση, φαρμακευτική αγωγή) αλλά μία εισαγωγή για νοσηλεία.

Μπορεί επίσης να το γνωρίζεις εκ των προτέρων γιατί ο θεράπων ιατρός του ασθενή είπε “έλα στην εφημερία να σε βάλουμε μέσα”. Σε αυτή την περίπτωση δεν νιώθεις έκπληξη όταν βλέπεις τον ασθενή που συνοδεύεις να βγαίνει από το εξεταστήριο με την πεταλούδα στο χέρι. Πεταλούδα! Άλλος ευφημισμός! Τι σχέση έχει αυτό το όμορφο έντομο με εκείνο το άσχημο πλαστικό εξάρτημα με βελόνα που χρησιμοποιούν οι γιατροί για να περνάνε τα φάρμακα απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος;

Ξέρεις λοιπόν από πριν ότι θα γίνει νοσηλεία. Επομένως ξέρεις κι ότι ο ασθενής θα χρειαστεί τα προσωπικά του είδη (πιτζάμες, παντόφλες, μία αλλαξιά εσώρουχα για αρχή) μαζί του. Έχοντας μεγαλώσει με την παροιμία “των φρονίμων τα παιδιά…” θέλεις να δείξεις φρονιμάδα (=προνοητικότητα) και στοιβάζεις τα προσωπικά είδη σε ένα σακ βουαγιάζ για να μην φύγεις από το σπίτι χωρίς αυτό! Μήπως θα έπρεπε όμως;

Γιατί μπορεί η ‘πεταλούδα’ να συμβολίζει την εισαγωγή, η περιπέτεια των επειγόντων όμως δεν έχει τελειώσει ακόμα! Από την γνωμάτευση της εισαγωγής μέχρι την στιγμή που θα μπείτε στο δωμάτιο, έχετε δρόμο να διανύσετε. Και μεταφορικά και κυριολεκτικά. Και καλά αν τα διαγνωστήρια που σε στέλνουν (αξονική, ακτινογραφία, κτλ.) είναι στον ίδιο όροφο. Αν όμως χρειαστεί να περπατήσετε, καλό είναι να εξασφαλίσεις ένα αναπηρικό αμαξίδιο, ειδικά αν ο ασθενής σου είναι καταβεβλημένος.

Υπάρχουν τραυματιοφορείς που μπορούν να βοηθήσουν. Αλλά είναι λίγοι αναλογικά με τους ασθενείς. Αν πρόκειται να τους φιλοδωρήσεις, όπως έκανε ο δικός μου ασθενής κόντρα στη συμβουλή μου, τουλάχιστον μην το κάνεις πριν σας μεταφέρει στο δωμάτιο!Θα σας αφήσει να πάει στον επόμενο ασθενή και θα μείνεις να σπρώχνεις εσύ το αναπηρικό αμαξίδιο!

Όπως κατάλαβες, είτε με αμαξίδιο, είτε χωρίς, η περίσταση απαιτεί αρκετή μετακίνηση και ταλαιπωρία στους διαδρόμους του νοσοκομείου. Οπότε, το φρόνιμο θα ήταν να μην έχεις και το βαλιτσάκι να νοιαστείς!  Αν υπάρχει η δυνατότητα να παραμείνει πίσω και να το φέρει κάποιος άλλος στο νοσοκομείο, ή να το φέρεις αργότερα εσύ, καλύτερα άφησέ το σπίτι. Εδώ καλά-καλά δεν μπορείς να μεταφέρεις το σώμα σου γιατί νιώθεις ξαφνικά να ζυγίζεις τα διπλάσια κιλά και τα πόδια σου είναι βαριά, θα κουβαλάς και το βαλιτσάκι;

Κουβαλάς ήδη την αγωνία. Είτε επισκέφτεσαι τα επείγοντα για πρώτη φορά και αναρωτιέσαι “θα σωθεί;”, “θα γίνει καλά;”, “ήρθαμε εγκαίρως;” είτε είσαι βετεράνος και άρα λιγότερο φρικαρισμένος, η αγωνία δεν σε εγκαταλείπει. Συνεχώς σού τριβελίζουν το μυαλό ερωτήματα όπως “θα ‘πιάσουν’ τα φάρμακα;” , “πόσο θα μείνει μέσα;”, “μήπως αρπάξει καμιά λοίμωξη στο νοσοκομείο;” Η αγωνία είναι εκείνο το συναίσθημα που θα σε συνοδεύει συνέχεια.  Ε, να μην συνοδεύεσαι κι εσύ;

Εξάλλου δεν γίνεται κι αλλιώς, γιατί δεν είμαστε ‘συνοδοί ασθενών’ γενικά, αλλά είμαστε συνοδοί συγγενών που ασθενούν.

To drill or not to drill (for gold)

Image

Paraphrasing Shakespeare’s hero Hamlet, modern day Greeks face a similar dilemma; whether to exploit the natural reserve of gold in Chalkidiki peninsula or not. Recent arrests of locals suggest there is a substantial number of people opposing any drilling in the area of Skouries. And almost every one who watches the clashes of local residents with the police is bewildered by what is really going ‘up there’ in Chalkidiki, as it is located at the northern part of Greece. Really, why would any citizen in their right mind object to a mining project which would only bring recession-hit Greece one step closer to the long-awaited growth?

This controversial topic of gold mining in Chalkidiki has divided the greek public opinion.  Stratoudakis, CEO of Hellas Gold, the greek branch of Canadian Eldorado Gold, the main investor, says: “The country and the government seek capital. The total investment of the company in Greece will exceed one billion dollar in the next five years and that will increase exports of mining products.”  He continues to emphasize that “the mining reserve in Skouries is rich and the drilling will produce not only gold, but also copper, lead, silver and zinc.”

Despite the approval of the mining company’s technical study and the governmental green light, the local residents took the matter to the streets as well as to justice. Eight local residents’ associations appealed against the 2011 decision that allowed Hellas Gold to go ahead with the drilling, but the Council of State upheld the ministerial decision as ekathimerini.com reports.

Since it is common knowledge that Greece desperately seeks investment and the Eldorado Gold will bring in cash for the greek state, then why all this fuss and unrest? It was just last Sunday, on Mother’s Day, when female protesters were attacked by tear gas released by the police. As it becomes evident, the profile of the protester against the drilling of gold in Skouries does not fit the typical protester. So why would family people, homemakers, subject themselves to being arrested if the investment project will secure jobs for their children -1,500 to 1,600 positions as estimated by the company-  and help fund the country’s budget deficit?

As it is clearly stated at the company’s site eldoradogold.com, the Skouries gold-copper project has an expected mine life of 27 years. However, the forest of Skouries, in the middle of which the company wants to establish an open-pit mine, has existed for centuries. “Those trees date back to the era of Alexander the Great. Skouries is an ancient and protected wood, with environmental impact for both Greeks and Europeans,” said Theocharis Zagas, president of the Hellenic Forestry Society, as quoted in Exandas film documentary on the subject.

On top of eliminating some of the ancient fauna of the country, there is a voiced concern from environmental organisations for polluting the main freshwater source for sixteen villages in the region. Not to mention that the nature of the mine is expected to also pollute the air, as it has been calculated by the company that the open pit will generate 3,000 tons of toxic dust per hour.

In an ironic twist of events, Environment Ministry has recently announced that 3,9 million euros have been allocated for the operation of forest services and forest stations. This is how the government plans to help protect forests from fire. What about deforestation and pollution? What really stands between the mining company and implementation of their plans for drilling gold is the active involvement of local people. Residents of the area oppose to drilling as they do not want to undermine (no pun intended) the quality of their lives and jeopardise the future of their children, according to the Hellenic Mining Watch.

The social unrest in the area takes a whole new perspective when taken into consideration the possible damage on the environment that this investment may have. Therefore, the question should be whether the benefits in money outweigh the environmental toll caused by gold mining in Skouries. What kind of investment do we want? A short-sighted or a far-sighted one? What is best for now or what is best for next generations? If I was to answer this dilemma, reaching for gold (and other minerals) should be the very last resort when all other options for attracting investment have failed. Have they?